Gdyńskie Zakłady Mięsne na Pogórzu Dolnym

Gdyńskie Zakłady Mięsne (nazwa umowna, na przestrzeni lat często zmieniana) zlokalizowano u podnóża Kępy Oksywskiej, w rejonie Pogórza Dolnego, przy ul. Podgórskiej róg ul. Puckiej. To rejon Chylońskich Łąk, z dala od centrum miasta, a nawet od Chyloni i Cisowej. Lokalizację tę wybrano świadomie, przewidując uciążliwości związane z zamierzoną działalnością.

Do budowy zakładu przystąpiono w lecie 1936 roku. Wcześniej dość długo trwała dyskusja „w tym temacie”, o czym wspomina Komisarz Rządu Franciszek Sokół w swojej książce pt. „Żyłem Gdynią”.

W momencie rozpoczęcia tej inwestycji, tak potrzebnej miastu, Gdynię zamieszkiwało już ponad 75000 osób. Ludność tę trzeba było zaopatrzyć w żywność, między innymi w mięso i jego przetwory. Rzemieślnicze ubojnie i przetwórnie w mieście i na jego obrzeżach nie były już w stanie sprostać temu zadaniu, tym bardziej, że na zaopatrzenie czekała także nasza flota, wojsko i zagraniczne statki zawijające coraz liczniej do gdyńskiego portu.

W założeniach inwestycyjnych zakładano zbudowanie zakładu zdolnego zaopatrywać miasto o 150000 populacji, z ewentualnym dalszym rozwojem. Znalazło to swój wyraz w wyznaczonej na ten cel parceli o powierzchni ponad 4,5 ha, połączonej z gdyńskim węzłem kolejowym bocznicą i dogodnym dojazdem od strony Chyloni ul. Pucką.

Budowę powierzono firmie F. Skąpski i Ska. Inwestycję zakończono na pół roku przed wojną, w marcu 1939 roku. Zakład jak na tamte czasy bardzo nowoczesny. Poza ubojem bydła i nierogacizny prowadzić mógł produkcję wyrobów wędliniarskich wszystkich typów i rodzajów.

Zaangażowany w realizację tej inwestycji gdyński Komisariat Rządu zachował w tym zakładzie 52,5% kapitału, zaś pozostałe 47,5% dysponował kapitał prywatny, zrzeszony w Związku Eksporterów Bekonu. Nie przewidziano jedynie produkcji konserw mięsnych, które nadal produkowała Wytwórnia J. Ruszkowskiego na Grabówku przy ul. Morskiej.

Przewidując kompleksową działalność w tej branży, tuż za płotem Zakładu zlokalizowano przedsiębiorstwo zajmujące się utylizacją odpadów poubojowych i zwierząt padłych w czasie transportu.

Po wojnie rzeźnię upaństwowiono. A gdy kolejne lata rozwoju naszego miasta sprawiły, że w połowie lat 60 -tych ubiegłego wieku, przekroczyło próg 150000 mieszkańców, okazało się, że zakład nie jest w stanie zaspokoić potrzeb mieszkańców na wędliny, z powodu niewystarczających zdolności produkcyjnych. W tej sytuacji, aby pokryć rozdzielnik na masę mięsną, trzeba było skorzystać z pomocy zakładów masarskich z Kościerzyny, Wejherowa, Sopotu i Pucka, prawdę mówiąc wyszło to gdynianom na korzyść, bowiem wyroby z tamtych wytwórni były jakościowo na wyższym poziomie niż masówka produkowana w Gdyni.

Początki Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni

Już w 1927 roku pojawił się pomysł utworzenia w Warszawie muzeum poświęconego Marynarce Wojennej. Brak konsekwencji w działaniu, a następnie wojna sprawiły, że zamysł ten nie doczekał się realizacji. Do tego pomysłu powrócono już jesienią 1945 roku, gdy w Gdyni 2 września 1945 roku zorganizowano wystawę poświęconą obronie Wybrzeża we wrześniu 1939 roku. Zaczęto gromadzić zbiory o tej tematyce, które zaprezentowano marszałkowi Roli – Żymierskiemu w czasie jego wizyty w Gdyni w 1946 roku. Rozważano początkowo dwie lokalizacje dla placówki, Westerplatte względnie Sopot. Muzeum miało być filią Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, z którego miało przejąć część zbiorów z zakresu tematyki wojenno – morskiej. I znów minęło parę lat. Z początkiem 1953 roku do pomysłu powrócono po raz kolejny, gdy nieco wcześnie, bo w lecie 1952 roku zorganizowano wystawę. Część eksponatów tam prezentowanych przerzucono do Gdyni i to był zalążek naszego przyszłego muzeum.

W pobliżu gdyńskiej plaży znaleziono stosowny budynek, wprawdzie zdewastowany, lecz po remoncie odpowiedni, a przy nim plac dla eksponatów wielkogabarytowych, który to plac poszerzono o przyległą posesję przy-plażowej kawiarenki.

Uroczyste otwarcie placówki nastąpiło w dniu 28 czerwca 1953 roku, z okazji kolejnego Święta Morza. Wcześniej intensywnie gromadzono liczne eksponaty pochodzące z darowizn osób indywidualnych jak też muzeów krajowych. Gromadzono stare kotwice, miny morskie, elementy trałów, a także broń z różnych okresów historycznych. Zbierano też dokumenty, szczególnie z czasu II wojny światowej, elementy umundurowania, książki i czasopisma. Zbiory wzbogacono o obrazy o tematyce marynistycznej, głównie pochodzące z warsztatu Mariana Mokwy.

Na placu przed budynkiem muzeum zaprezentowano oryginalne działa okrętowe oraz te ze stanowisk lądowych obrony Wybrzeża, a także samolot, helikopter i wiele innych eksponatów wzbudzając szczególne zainteresowanie wśród dzieci.

Unikalne eksponaty i tanie bilety wstępu, a także bardzo atrakcyjna lokalizacja tuż przy plaży Gdynia Śródmieście, sprawiło że muzeum jest tłumnie odwiedzane po dzień dzisiejszy.

Mało znana bohaterka

Zwykle historia jest niesprawiedliwa. Zwykle zdarza się tak, że jedni walczą, a inni nadstawiają piersi do orderów, i to im się stawia pomniki. Zwykle na historyczny sukces składa się wysiłek wielu osób, o których wkrótce się zapomina, bądź ich wkład w uzyskane „dzieło” jest niedoceniany.

W pewnym stopniu jest tak z osobą Mieczysławy Oleszak po mężu Pobłocka, gdyńską bohaterką, o której pamiętają już tylko nieliczni, choć to właśnie Ona na miano bohaterki zasługuje. To bowiem Ona z narażeniem życia, w styczniu 1945 roku przeniosła przez linię frontu plany niemieckich umocnień w rejonie naszego miasta.

Do dokonania takiej akcji, zwanej akcją B- 2, przystąpiono już jesienią 1944 roku. Jej inicjatorem był porucznik AK Joachim Joachimczyk, który wraz z grupą gdyńskich harcerzy, działających w Tajnym Hufcu Harcerzy przystąpił do gromadzenia danych o niemieckich liniach obronnych wokół Gdyni. Dane te nanoszone na mapy zamierzano przerzucić za linię frontu i przekazać radzieckiemu dowództwu.

Po kilku tygodniach prac i ryzyka, plany te były gotowe. Zdecydowano, że ich przerzutu dokona Miecia, gdyńska harcerka, która przeniesie je w plecaku o podwójnym dnie, przygotowanym przez zakład rymarski Rekowskich. W styczniu 1945 roku, gdy ruszyła zimowa radziecka ofensywa, przystąpiono do realizacji tego zamierzenia. Miecia Oleszak, pociągiem udała się do Brus, do matki porucznika Joachimczyka, a następnie te cenne plany doręczyła sztabowcom radzieckim.

Po kilku tygodniach, w marcu 1945 roku, zaktualizowane plany przerzucono ponownie. Tym razem dokonał tego sam inicjator akcji porucznik Joachimczyk. W obu przypadkach plany te pozwoliły dowództwu radzieckiemu przewidzieć działania obronne Niemców i podjąć odpowiednie korekty strategiczne.

O wartości akcji B – 2 i dostarczonych planach może świadczyć fakt, że po latach, w 1971 roku, radziecki marszałek Michaił J. Katukow, listownie podziękował gdyński harcerzom za dostarczone plany, podkreślając, że dzięki nim straty radzieckie zostały znacznie zminimalizowane.

Co się tyczy Mieczysławy Oleszak – Pobłockiej to informuję, że zmarła Ona w dniu 5 kwietnia 2009 roku i została pochowana na cmentarzu w Kielnie, nieopodal Gdyni. Zaś całe powojenne życie spędziła w Koleczkowie, gdzie wraz z mężem prowadziła działalność gospodarczą.

W Gdyni nie doczekała się żadnych zaszczytów...

Kamienna Góra

Panoramę Gdyni można oglądać z kilku miejsc. Z Zatoki Gdańskiej, wtedy widać głównie pas zieleni i wystające z niego wieżowce Redłowa i Witomina. Z oksywskiego wzgórza, z cmentarza koło kościoła pod wezwaniem świętego Michała Archanioła, a także z Kamiennej Góry, skąd widok jest na port i znaczną część miasta.

Kamienna Góra – morenowe wzgórze o wysokości 52,4 m n.p.m. dominuje nad naszym miastem i jest jego wyraźnym akcentem. Geologicznie Kamienna Góra jest częścią Kępy Redłowskiej. Nie zawsze wzniesienie to nosiło obecną nazwę. Nazywano je kiedyś Gdyńską Górą, Psią Górą, Steinberg (od 1806 roku), a w polskim tłumaczeniu Kamienną Górą.

Jak podaje Franciszek Mamuszka, w XV wieku na wzniesieniu tym mieścił się folwark klasztoru Kartuzów. Po częściowej sekularyzacji w 1772 roku folwark przejęły władze pruskie. Kilkadziesiąt lat później, w 1806 roku, posiadłość tę nabył pruski generał von Kauffenberg. Wtedy to pojawiła się po raz pierwszy owa niemiecka nazwa Steinberg. W 1813 roku, syn generała odsprzedał część posiadłości, a potem sprzedawano tu ziemię kolejnym, różnym ludziom.

Po I wojnie światowej, w 1920 roku, folwark nabył Ryszard Gałczyński, warszawski bankier, który zwęszył tu dobry interes. Wnet też, powstała tu spółka o nazwie Pierwsze Polskie Towarzystwo Kąpieli Morskich, prezesem którego został Gałczyński, a znany pisarz Wacław Sieroszewski członkiem zarządu.

Ruszyła zabudowa Kamiennej Góry, którą przewidziano jako bazę mieszkaniową kąpieliska. Teren podzielono na około 350 działek budowlanych o zróżnicowanej wielkości, przeznaczonych pod zabudowę willi i pensjonatów. Zlokalizowano tu też dwa hotele, „Kaszubski” i „Riwierę Polską”, a od strony Alei Piłsudskiego, „Dom Zdrojowy”, obecny Dom Marynarza.

Zagospodarowanie Kamiennej Góry w okresie międzywojennym następowało bardzo dynamicznie. Już w 1928 roku istniała tu rozbudowana sieć ulic i dróg. Cały teren był odwodniony. Sieć wodociągowa liczyła tu aż 7 km. Wybudowano też dziesiątki willi między innymi dla letników.

Duży wpływ na ten rozwój miała prężna działalność Towarzystwa. Dysponowało ono własnym tartakiem, betoniarnią, stolarnią i innymi warsztatami, a także cegielnią. To wszystko sprawiało, że Towarzystwo było w znacznym stopniu samodzielne i budowało relatywnie tanio.

Z inicjatywy Towarzystwa, w centralnym punkcie Kamiennej Góry postawiono już w 1924 roku popiersie Henryka Sienkiewicza (wymienione w lecie 1939 roku na popiersie z brązu). Po wkroczeniu do naszego miasta Niemców zostało ono usunięte.

W zabudowaniach Towarzystwa Transportowego „Polskarob”, tu zlokalizowanych, zagnieździło się Gestapo, a po wojnie Urząd Bezpieczeństwa i wśród gdynian Kamienna Góra miała w tym czasie złe skojarzenia bo miejsce to kojarzone było z przemocą.