Grudzień 70 w Gdyni

W związku z rocznicą wypadków grudniowych zapraszam do czytania serii postów poświęconych temu wydarzeniu.

1. Jak to wszystko się zaczęło, czyli post pod tytułem "Grudniowy detonator".

2. Skrócone kalendarium wydarzeń grudniowych na wybrzeżu.

3. Część 1 posta poświęconego grudniowym postulatom.

4. Część 2 posta poświęconego grudniowym postulatom.

Serdecznie zapraszam do czytania. 

Grudniowe postulaty. Część 2.

Zapraszam również do przeczytania wcześniejszych postów na temat Grudnia 70:

Jak się wszystko zaczęło czyli post pt.: Grudniowy detonator
Skrócone kalendarium wydarzeń grudniowych 
oraz Części 1 grudniowych postulatów. 

A teraz zapraszam na ciąg dalszy posta pt.: Grudniowe postulaty.

Protokół porozumiewawczy pomiędzy delegacją siedmioosobową zakładów pracy Stoczni Komuny Paryskiej, Stoczni Remontowej, Zarządu Portu i Dalmoru, a przedstawicielami Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni spisany w dniu 15 grudnia w Prezydium MRN w Gdyni.

Delegacja zgłasza następujące postulaty pod adresem władz:

1. Zredukowanie rozpiętości zarobków pomiędzy zarobkami pracowników umysłowych (kierownictwa zakładów), a zarobkami pracowników fizycznych.
2. Wobec wprowadzenia podwyżki cen artykułów spożywczych płace robotników winny być w odpowiedniej wysokości podniesione
3. Zarobki pracowników fizycznych winny być mniejsze o około 100 zł od pracowników z wykształcenie średnim zawodowym.
4. Różnice pomiędzy zarobkami pracowników fizycznych i z wykształceniem wyższym winna wynosić około 200 zł.
5. Dyrektor przedsiębiorstwa powinien zarabiać nie więcej niż o jeden tysiąc złotych od pracownika z wykształceniem wyższym.
6. Należy bezwzględnie podwyższyć minimalne wykształcenie pracowników, a przede wszystkim kobiet najniżej zarabiających.
7. Zasiłki chorobowe winny być stuprocentowe, tzn. w pełni odpowiadać utraconemu zarobkowi.

Na tym postulaty zakończono.

Gdynia, dnia 15 grudnia 1970 roku.

Podpisy przedstawicieli Prezydium:

J. Mariański Przewodniczący PMRN

Latra Z – ca Przewodniczącego PMRN

T. Biernacki Z – ca Przewodniczącego PMRN

B. Karel Sekretarz PMRN

Podpisy delegacji:

Słodkowski Stanisław SKP

Marian Walas SKP

Grześkowiak Sławomir SKP

Kozłowski Emilian ZPG

Krzysztof (nazwisko nieczytelne) Dalmor

Ilnicki Włodzimierz ZPG

Według „Grudniowej Apokalipsy” Wiesławy Kwiatkowskiej (patrz str. 207 – 208) do protokołu dopisano ręcznie dodatkowe punkty : 1a, 8, 9, które brzmią następująco:

1a. Wszyscy w czwartek 17 grudnia 1970 roku zbierają się tu ponownie dla dalszego trwania strajku w godzinach rannych.

8. Strajk okupacyjny będzie trwać tak długo, aż nasze postulaty zostaną spełnione (słowa „zostaną spełnione” są podkreślone).

Poniżej podpisów dopisany jest natomiast punkt 9:

9. Pracownicy wybierają nowe władze związków zawodowych.

Pod tym punktem widnieje podpis Edmund Hulsz.

Inne źródła, do których miałem dostęp, punktów 1a i 9 nie cytują, ani też o nich nie wspominają.

Do realizacji postulatów w formie ujętej zapisem nigdy nie przystąpiono. Z czasem zrealizowano postulat nr 7, ale wydaje się mało prawdopodobne, że zrównanie „zasiłków chorobowych” i ich uzależnienie od tak zwanego stażu pracy spowodowane było owym grudniowym postulatem.

Natomiast jeszcze tego samego dnia, około 24 złamano zapis zawarty w punkcie 1a. Na polecenie wspomnianego wyżej „sztabu lokalnego” aresztowano bowiem wszystkich delegatów przebywających w ZDK. Łącznie aresztowano 31 osób, które umieszczono w więzieniu w Wejherowie.

Po tym wydarzeniu napięcie w gdyńskich zakładach pracy jeszcze bardziej wzrosło. Do dotychczasowych postulatów doszedł nowy – załogi żądały uwolnienia aresztowanych delegatów!

16 grudnia – w środę, wieczorem, po dzienniku telewizyjnym, przed kamerami gdańskiej TV wystąpił wicepremier Stanisław Kociołek. Wzywał on załogi do powrotu do zakładów i podjęcia przerwanej pracy. W tym samym czasie oddziały broni pancernej i MO rozpoczynały blokadę stoczni i portu.

17 grudnia – czwartek. Gdy po godzinie 5 pierwsze kolejki elektryczne dowoziły od strony Gdańska i Wejherowa setki robotników i pracowników na przystanek kolejowy Gdynia Stocznia, padły śmiertelne strzały wymierzone w tłum. Tak zaczął się „gdyński krwawy czwartek” ... Bilans jest porażający. Zabitych zostało 18 osób, najwięcej ze wszystkich miast objętych „wydarzeniami grudniowymi”

Bibliografia:

W. Kwiatkowska „Grudniowa Apokalipsa”

E. J. Nalepa „Wojsko Polskie w grudniu 1970”

Nowe drogi „Sprawozdanie z prac komisji KC PZPR” Warszawa 1983

„Grudzień 1970 – przebieg wydarzeń na Wybrzeżu Gdańskim” praca zbiorowa Gdańsk 1989

„Głos Wybrzeża” numery 298 i 306 z 1970 roku

Grudniowe postulaty. Część 1.

O postulatach spisanych i przekazanych władzy przez protestujących pracowników w Grudniu 1970 roku – wiedzą nieliczni, a ich treść jest w ogóle mało znana. Gdyńskie postulaty spisane zostały 15 grudnia 1970 roku – we wtorek w południe, w gmachu ówczesnego Prezydium MRN, przy ul. Czołgistów. Jak doszło do ich podpisania? Kto je podpisał? Jaka była ich treść? Jakie wydarzenia je poprzedziły?

Oto próba odpowiedzi na te pytania.

30 października 1970 roku – wobec pogarszającej się z roku na rok sytuacji społeczno – ekonomicznej PRL. Biuro Polityczne partii podjęło uchwałę o wprowadzeniu podwyżki cen na artykuły żywnościowe, a głównie na mięso i przetwory mięsne. Termin podwyżki wyznaczono na początek grudnia – w czasie poprzedzającym święta Bożego Narodzenia. Szczegóły – tzn. dokładny termin podwyżki, jej zasięg i „głębokość” powierzono do opracowania Państwowej Komisji Cen.

12 grudnia – w sobotę w godzinach porannych, stosowne zarządzenie i cenniki PKC doręczono dyrektorom uspołecznionych jednostek handlowych. Termin przeceny wyznaczony był na godziny wieczorne tego samego dnia, po zamknięciu sklepów. Z cenników wynikało, że mięso i jego przetwory mają zdrożeć o ponad 17%. Obawiając się wybuchu niezadowolenia społecznego, partia wystosowała do swych członków list, który odczytano na zebraniach w większych zakładach pracy. Reakcją na ten list i wiadomość o mającej nastąpić podwyżce były pierwsze przestoje w pracy na terenie niektórych wydziałów Stoczni Gdańskiej.

O godzinie 20 Gomułka wystąpił przed kamerami TVP, informując społeczeństwo o podjętych decyzjach cenowych.

13 grudnia – niedziela – CRZZ popiera decyzje cenowe partii, a prasa lokalna publikuje artykuły uzasadniające konieczność podwyżek.

14 grudnia – poniedziałek – w godzinach rannych przerwy w pracy w Stoczni im. Lenina i porcie gdańskim. Więc pod gmachem dyrekcji stoczni, a około godz. 11 wyjście pochodu przez bramę nr 2 pod KW PZPR. Rozpoczynają się rozruchy uliczne w Gdańsku. W Gdyni spokój.

15 grudnia – wtorek – w Gdańsku nadal trwają rozruchy. Strajki obejmują coraz liczniejsze zakłady pracy. W Gdyni w Stoczni im. Komuny Paryskiej rano odbywa się więc. Formuje się pochód, który wyrusza na miasto. Do pochodu dołączają inne zakłady pracy – Zarząd Portu, Dalmor, Nauta. Pochód przybywa pod gmach komitetu miejskiego partii przy ul. Władysława 4 24 (obecnie ZUS). Zgromadzeni żądają spotkania z pierwszym sekretarzem komitetu miejskiego, ale do spotkania nie dochodzi.

W tym czasie w Warszawie trwa od rana posiedzenie Biura Politycznego. Przewodniczy Gomułka. Podjęta zostaje decyzja o użyciu broni przez MO i wojsko. Decyzję tę telefonicznie przekazuje premier Józef Cyrankiewicz. Odbiera ją gen. Grzegorz Korczyński – wiceminister Obrony Narodowej, który przebywa na Wybrzeżu. Decyzja wchodzi w życie o godz. 12. Równocześnie na tym posiedzeniu BP Gomułka decyduje o powołaniu tzw. sztabu lokalnego w składzie: gen Korczyński – jako kierujący sztabem, oraz jego członkowie – wicepremier Kociołek, 1 sekretarz KW PZPR w Gdańsku Karkoszka, wiceminister Spraw Wewnętrznych Słabczyk, komendant KW MO w Gdańsku płk Kolczyński. Do prac planistyczno – sztabowych włączony zostaje również gen Chocha, który m.in. określił zasady użycia broni przeciw demonstrantom.

W Gdańsku dochodzi do podpalenia gmachu KW PZPR...

O godz. 11 Marynarka Wojenna obsadza w Gdyni gmach sądu i prokuratury, budynek komitetu miejskiego partii i siedzibę Prezydium MRN, pocztę główną, areszt śledczy, KM MO oraz ujęcie wody pitnej. Do akcji tej użyto łącznie 760 oficerów i żołnierzy.

W tym czasie minister Obrony Narodowej gen. Jaruzelski rozkazuje wprowadzić na teren Trójmiasta dwie dywizje pancerne.

Prezydium WRN w Gdańsku wprowadza do odwołania od 18 do 5 godzinę policyjną i zakaz zgromadzeń na terenie Trójmiasta. Około 11 gdyńscy demonstranci spod gmachu komitetu udają się pod Prezydium MRN. Tu z inicjatywy zgromadzonych dochodzi do spotkania z przewodniczącym Prezydium Janem Mariańskim. Do 12.15 następuje spisanie tzw. protokołu uzgodnień – czyli grudniowych postulatów demonstrujących i strajkujących robotników z terenu naszego miasta z przedstawicielami lokalnej władzy. Ponieważ Prezydium MRN nie było kompetentne do negocjowania postulatów z pracownikami, jego przewodniczący Mariański telefonicznie przekazał ich treść o 12.15 przewodniczącemu Prezydium WRN Tadeuszowi Bejmowi.

Po podpisaniu postulatów demonstranci rozeszli się do domów bądź do swoich zakładów pracy. Ukonstytuował się Międzyzakładowy Komitet Strajkowy pod przewodnictwem technika z Dalmoru , pana Edmunda Hulsza. Ta międzyzakładowa struktura na swoją siedzibę przejęła za zgodą dyrekcji Zarządu Portu Zakładowy Dom Kultury przy ul. Polskiej, gdzie kontynuowano prace organizacyjne.

Treść gdyńskich postulatów przytoczę w następnym wpisie w całości i bez komentarza w następnym wpisie pozostawiając wnioski Czytelnikom mojego bloga.

Ciąg dalszy nastąpi...